Początki Ruchu Focolari sięgają 1943 r. i wiążą się z osobą Chiary Lubich. Była jego założycielką, jednakże uważała, że Ruchu Focolari nie wymyślił ludzki umysł, lecz jest on owocem pochodzącego z Wysoka charyzmatu, a członkowie Ruchu starają się podążać, dzień po dniu, za wolą Bożą.

W 1944 r. wokół Lubich i jej przyjaciółek w zniszczonym działaniami wojennymi Trydencie, powstała wspólnota ludzi pragnących udzielać sobie wzajemnie pomocy, wspierać się materialnie i duchowo. W krótkim okresie wspólnota rozrosła się do kilkuset osób. Tak powstało pierwsze focolare – słowo to oznacza w miejscowym dialekcie ognisko domowe. Lubich prowadziła tu formację ewangelizacyjną, dawała świadectwo prawdziwości Ewangelii w życiu codziennym. W focolare była i jest realizowana komunia dóbr materialnych. Z czasem były tworzone żeńskie i męskie focolare.

W ich skład wchodzą osoby świeckie, które żyją w dziewictwie lub w małżeństwie i są całkowicie poświęcone Bogu zgodnie ze swoim stanem, a także zaangażowane zwłaszcza w utrzymywanie żywej obecności Jezusa Zmartwychwstałego.

Duchowość Ruchu Focolari koncentruje się na dążeniu do uzyskania jedności w życiu codziennym i w drodze relacji międzyosobowych. Duchowość jedności ma charakter powszechny i wspólnotowy (a nie indywidualistyczny), a z punktu widzenia religijnego unikalny.

Ruch Focolari, w swoim zamierzeniu, ma przyczyniać się do powszechnego braterstwa oraz zjednoczenia rodziny ludzkiej, zgodnie ze słowami Jezusa: „Aby wszyscy stanowili jedno” (J 17,21). Jest to realizowane poprzez pięć dialogów: w ramach Kościoła katolickiego, z chrześcijanami rozmaitych Kościołów i wspólnot kościelnych, z wyznawcami innych religii, z osobami mającymi niereligijne przekonania i w rozmaitych środowiskach kultury.

W obrębie Ruchu Focolari istnieją też inne ruchy, takie jak: Nowe Rodziny, Nowa Ludzkość, Młodzi dla Jedności, Młodzi dla Zjednoczonego Świata, Ruch Kapłański, Ruch Parafialny i Diecezjalny, Ruch Zakonników i Zakonnic. Są to tzw. instrumenty jedności. Natomiast z punktu widzenia społeczeństwa istotną rolę pełnią: Ruch Polityków dla Jedności, ekonomia komunii, współpraca międzynarodowa.

W ramach Ruchu Focolari został skonstruowany model nowego społeczeństwa – miasteczka, będące de facto miastami w miniaturze. Obejmują one domy, firmy, szkoły i miejsca kultu religijnego. Na świecie jest ich 35. Ponadto utworzono 63 Centra Mariapoli w 46 krajach. Służą one formacji do jedności – formacji duchowej i społecznej członków Ruchu Focolari.

W obszarze kultury jedności została powołana Szkoła Abba. W jej ramach pracują wykładowcy, aktywni na polu opracowania pierwszych idei kultury z punktu widzenia charyzmatu jedności. Ponadto powołano międzynarodowe grupy fachowców zgłebiających różne dziedziny nauki i zajmujących się promocją zjazdów, kursów formacyjnych, a także publikacji.

Kościół katolicki zatwierdził Ruch Focolari pod nazwą Dzieło Maryi. Zatwierdzenia miały miejsce – pierwsze na poziomie Kościoła lokalnego (1947 r.), a następne papieskie: pierwsze w 1962 r., a drugie w 2007 r.

Reasumując powyższe treści można stwierdzić, że Ruch Focolari prowadzi rozległą działalność obejmującą różne sfery życia człowieka. Ma on więc charakter wieloaspektowy.