Byłam żoną przy mężu. Teraz gdy się ze mną rozwiódł, zostałam bez środków do życia. Mężowi świetnie się powodzi. Czy mogę go zaskarżyć o alimenty?

Odpowiedź eksperta
Obowiązek alimentacyjny między byłymi małżonkami uzasadnia istniejące wcześniej małżeństwo, czyli związek dwóch osób, obejmujący w zasadzie całość ich życia. Świadczenia alimentacyjne między rozwiedzionymi małżonkami stanowią kontynuację powstałego przez zawarcie małżeństwa obowiązku wzajemnej pomocy w zakresie utrzymania. Istnieją nie z powodu rozwodu, lecz mimo rozwodu, który nie stwarza nowego obowiązku alimentacyjnego, a powoduje zmodyfikowanie obowiązku istniejącego w czasie trwania małżeństwa. Obowiązek ten między rozwiedzionymi małżonkami uregulowany jest w art. 60-61 k.r.o.

W sprawie rozwodowej sąd rozstrzyga, czy i który z małżonków ponosi winę za rozpad więzi małżeńskich. Jedynie wyjątkowo, na zgodne żądanie małżonków, sąd nie zajmuje się sprawą winy. W takim przypadku następują takie skutki, jak gdyby żaden z małżonków nie ponosił winy. Zgodnie z treścią art. 60 § 1 k.r.o. małżonek rozwiedziony, który nie został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia i który znajduje się w niedostatku, może żądać od drugiego małżonka rozwiedzionego dostarczenia środków utrzymania w zakresie odpowiadającym usprawiedliwionym potrzebom uprawnionego oraz możliwościom zarobkowym zobowiązanego. Jeżeli jeden z małżonków został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia, a rozwód pociąga za sobą istotne pogorszenie sytuacji materialnej małżonka niewinnego, sąd na żądanie małżonka niewinnego może orzec, że małżonek wyłącznie winny będzie zobowiązany przyczyniać się w odpowiednim zakresie do zaspokojenia usprawiedliwionych potrzeb małżonka niewinnego, chociażby ten nie znajdował się w niedostatku.

Jak stwierdził Sąd Najwyższy w uchwale z 16 grudnia 1987 r. przy ocenie, czy nastąpiło istotne pogorszenie sytuacji materialnej małżonka niewinnego, należy brać pod uwagę warunki materialne tego małżonka, jakie miałby, gdyby drugi z małżonków spełniał należycie swoje obowiązki i gdyby małżonkowie kontynuowali pożycie. Zgodnie z ugruntowanym w orzecznictwie poglądem zagadnieniem wstępnym jest ustalenie, czy małżonek dochodzący przed sądem alimentów na swoją rzecz wykorzystuje w pełni swoje możliwości zarobkowe i majątkowe, konsekwencją orzeczenia alimentów na rzecz małżonka niewinnego nie może być bowiem sytuacja, w której niezaspokojone będą co najmniej elementarne potrzeby małżonka zobowiązanego oraz ewentualnie jego nowej rodziny.

W obu przypadkach, tj. gdy chodzi o alimenty po rozwodzie zarówno z uwagi na stan niedostatku, jak i w związku z istotnym pogorszeniem sytuacji materialnej małżonka niewinnego, alimenty nie zostają przyznane z urzędu, z inicjatywy sądu. Konieczne jest przedstawienie żądania i zamieszczenie wniosku o alimenty np. w pozwie, odpowiedzi na pozew czy ewentualnie podczas rozprawy.