Życie Josepha Ratzingera zaczęło się w Marktl, na ziemi bawarskiej. Urodził się 16 kwietnia 1927 r. w rodzinie Josepha i Marii. Został ochrzczony w Wielką Sobotę. Do tego faktu sam Benedykt XVI przykładał wielką wagę. „Byłem pierwszym chrześniakiem z nowej wody (...). W ten sposób moje życie od początku było zagłębione w tajemnice Świąt Wielkanocnych” – wspominał w swojej autobiografii pt. Moje życie. W kolejnych latach rodzina Ratzingerów mieszkała w Tittmoning, Aschau i Traunstein.

II wojna światowa

Już w czasie pontyfikatu Benedykta XVI w brytyjskiej prasie pojawiła się nagonka na papieża jako „aktywistę Hitlerjugend”. Warto zaznaczyć, że z chwilą uchwalenia w 1936 r. ustawy Hitlerjugend członkostwo w tej organizacji stało się obowiązkiem dla wszystkich 14-letnich chłopców. W czasie II wojny światowej, od sierpnia 1943 r. do września 1944 r., młody Joseph Ratzinger odbył przygotowanie wojskowe w zakresie obrony przeciwlotniczej. Jesienią 1944 r. został powołany do Służby Pracy Rzeszy, następnie do I Kompanii Strzelecko-Szkolnej 179. Batalionu Szkolenia i Odwodów. W maju 1945 r. zdezerterował jednak z Wehrmachtu i przebywał w obozie jenieckim koło Neu-Ulm.

Kapłaństwo i droga naukowa

Po studiach filozoficzno-teologicznych we Fryzyndze i Monachium późniejszy papież przyjął święcenia kapłańskie 29 czerwca 1951 r. z rąk kard. Michaela von Faulhabera. Poświęcił się pracy naukowej. W 1953 r. uzyskał stopień doktora na podstawie pracy o św. Augustynie zatytułowanej Lud i Dom Boży w nauce św. Augustyna o Kościele. Już od czasów pobytu w seminarium, jak sam często wspominał, św. Augustyn był towarzyszem jego drogi. Z tym wielkim Ojcem KościołaRatzinger prowadził nieustanny dialog, widoczny w jego dziełach teologicznych. W 1957 r. uzyskał habilitację na podstawie rozprawy pt. Teologia dziejów u św. Bonawentury. W kolejnych latach był profesorem dogmatyki i teologii fundamentalnej najpierw we Fryzyndze, następnie w Bonn, Tybindze, a później w Ratyzbonie. Sławę przyniosła mu książka Wprowadzenie w chrześcijaństwo, która do dzisiaj cieszy się zainteresowaniem czytelników.

Sobór Watykański II

Przełomem w życiu młodego teologa Josepha Ratzingera był czas Soboru Watykańskiego II. Podczas soboru był doradcą teologicznym arcybiskupa Kolonii kard. Josepha Fringsa. Był w samym środku dyskusji soborowych, uczestniczył w sporach teologicznych o kształt chrześcijaństwa i Kościoła. Ten czas ukazał także swoisty geniusz myśli teologicznej Ratzingera. Ważne są także mniej znane fakty z okresu samych przygotowań do soboru, „konspiracyjne” spotkania Ratzingera z Karlem Rahnerem, doradcą wiedeńskiego kardynała Franza Königa. Już w trakcie soboru ekspertyzy Ratzingera, w odróżnieniu od tych autorstwa Rahnera, zawierały nie tylko krytykę. Wpływ teologa Ratzingera na dzieło soboru jest zatem zauważalny i znaczący. Ważny dla niego stał się rok 1977 – wówczas, 25 marca, Paweł VI mianował go arcybiskupem Monachium i Fryzyngii. Jego zawołaniem biskupim były słowa: „Współpracownik prawdy”. Sakrę nowy biskup przyjął 28 maja z rąk biskupa Würzburga Josefa Stangla (współkonsekratorami byli biskupi Rudolf Graber z Ratyzbony i Ernst Tewes – biskup pomocniczy archidiecezji monachijsko-fryzyngijskiej), a już 27 czerwca został kardynałem.

Współpracownik Jana Pawła II

W 1981 r. Jan Paweł II powołał go na prefekta Kongregacji Nauki Wiary w Rzymie. Już w pierwszych latach pełnienia tej funkcji dochodziło do polemik z teologią wyzwolenia, m.in. z ks. Gustavem Gutiérrezem z Peru (1983) oraz z braćmi Clodovisem i Leonardem Boffami z Brazylii (1984/85). W 1992 r. przedstawiono w Watykanie Katechizm Kościoła Katolickiego opracowywany od 1986 r. pod kierownictwem kard. Ratzingera, a w 2000 r. została przez niego ogłoszona deklaracja Dominus Iesus (6 sierpnia) o jedyności i powszechności zbawczej Jezusa Chrystusa i Kościoła, która wywołała burzliwą debatę na całym świecie.

Pontyfikat

Kardynał Ratzinger 19 kwietnia 2005 r. został wybrany na 265. papieża i przybrał imię Benedykta XVI. Nawiązał tym do „papieża pokoju” Benedykta XV oraz patrona Europy i założyciela zakonu benedyktynów – św. Benedykta z Nursji. Był pierwszym Niemcem na tym urzędzie od czasów Wiktora II (1055-57). Jego pontyfikat pokazał, że był też wielkim myślicielem naszych czasów, przenikliwym analitykiem, współczesnym św. Augustynem, jednym z najwybitniejszych teologów przełomu XX i XXI wieku.

Benedykt XVI jest autorem encyklik: Deus caritas est (Bóg jest miłością), Spe salvi (Zbawieni nadzieją) oraz Caritas in veritate (Miłość w prawdzie), a także posynodalnych adhortacji apostolskich: Sacramentum caritatis (o Eucharystii jako sakramencie miłości), Verbum Domini (o Słowie Bożym w życiu i misji Kościoła), Africae munus (o zadaniach Kościoła w Afryce) i Ecclesia in Medio Oriente (o Kościele na Bliskim Wschodzie). Bardzo ważna dla przyszłego nauczania w Kościele pozostaje trzytomowa książka Jezus z Nazaretu – „owoc długiej wewnętrznej drogi” papieża, jedno z jego najważniejszych dzieł.

Pontyfikat Benedykta XVI to wydarzenia, które naznaczyły historię Kościoła i świata. Podczas swojej podróży apostolskiej do Polski w 2006 r. Ojciec Święty przebywał na terenie byłego niemieckiego obozu koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau. W niedzielne popołudnie 28 maja przez bramę ze słynnym napisem Arbeit macht frei (Praca czyni wolnym) papież przeszedł samotnie, w milczeniu. Następnie, także sam, udał się pieszo do bloku nr 11, tzw. bloku śmierci, gdzie na dziedzińcu przywitał się z trzydzieściorgiem dwojgiem byłych więźniów KL Auschwitz.

Benedykt XVI pragnął jedności Kościoła. 24 stycznia 2009 r. zdjął ekskomunikę z czterech biskupów konsekrowanych w 1988 r. bez zgody Stolicy Apostolskiej przez abp. Marcela Lefebvre’a.

Jako papież ogłosił kilka ciekawych inicjatyw duszpasterskich: Rok św. Pawła (trwał od 28 czerwca 2008 do 29 czerwca 2009 r.), Rok Kapłański (19 czerwca 2009 – 11 czerwca 2010 r.) i Rok Wiary (od 11 października 2012 do 24 listopada 2013 r.). Ponadto 27 października 2011 r. odbył się w Asyżu Dzień Refleksji, Dialogu i Modlitwy o Pokój i Sprawiedliwość na Świecie pod hasłem: „Pielgrzymi Prawdy, Pielgrzymi Pokoju”. Benedykt XVI przewodniczył jedenastu kanonizacjom i upoważnił innych kardynałów do przeprowadzenia 116 beatyfikacji. To on dokonał beatyfikacji Jana Pawła II.

W 2013 r. ogłosił, że ustąpi z urzędu papieskiego. „Rozważywszy po wielokroć rzecz w sumieniu przed Bogiem, zyskałem pewność, że z powodu podeszłego wieku moje siły nie są już wystarczające, aby w sposób należyty sprawować posługę Piotrową” – powiedział po łacinie 11 lutego 2013 r. Zamieszkał w Watykanie w klasztorze Mater Ecclesiae na terenie Ogrodów Watykańskich.