Najpierw jednak pytanie: dlaczego sobór w Nicei, z początków chrześcijaństwa, jest aż tak ważny, że nawet papież wyraził chęć uczczenia go w miejscu, w którym się odbywał? – właśnie to miejsce wskazał jako możliwy cel swojej pierwszej zagranicznej podróży Leon XIV. Co sobór ten wniósł w postrzeganie Kościoła? Najkrócej: to trwające ok. dwóch miesięcy spotkanie niemal wszystkich ówczesnych biskupów w 325 r. zostało uznane za pierwszy sobór powszechny, a jego postanowienia stanowią jedne z podstaw cywilizacji europejskiej. To właśnie wtedy po raz pierwszy uznano, że Jezus jest równy co do natury Ojcu, sformułowano Wyznanie wiary, które do dziś wypowiadamy w naszych kościołach, i wyznaczono datę Wielkanocy (pierwsza niedziela po pierwszej wiosennej pełni Księżyca). Wtedy też utwierdzono prymat biskupa Rzymu i ustalono zasady wyświęcania hierarchów (obowiązują one do dziś).

Starożytna Nicea

Miejscem soboru, zwołanego przez cesarza Konstantyna Wielkiego, była starożytna Nicea w Bitynii. To hellenistyczne miasto, założone przez Antygona I Jednookiego w 316 r. przed Chr. Położona w żyznej dolinie między górami, nad jeziorem Iznik, Nicea otoczona była murem o długości 5 km, szerokości 4 m i wysokości ok. 9 m, a w jego skład wchodziło ponad 100 baszt. Główne ulice miasta prowadziły do bram miejskich. W pobliżu tego drugiego co do wielkości miasta Bitynii przebiegała szeroka droga, która łączyła Bliski Wschód z Europą. Późniejsze trzęsienia ziemi spowodowały, że część miasta została zalana, a jego ruiny znajdują się dziś 2 m pod powierzchnią wody. W tym wówczas mieście mieszkało niewielu chrześcijan, jego mieszkańcy wyznawali bowiem politeizm. Pierwsze wzmianki o katedrze pochodzą dopiero z IV wieku, spotkania soborowe zaś odbywały się w auli pałacu cesarza, która została specjalnie dostosowana do potrzeb obradujących biskupów.

Dzisiejszy Iznik

Po burzliwych dziejach w XIII wieku Nicea – niewielkie miasteczko o charakterze rolniczym, z uprawą winogron i orzechów – została podbita i zajęta przez Osmanów. Wtedy też zmieniono jej nazwę na Iznik. Współczesne miasto jest położone w prowincji Bursa, na terenie północno-zachodniej Turcji, trzy godziny od Stambułu. Na powierzchni ok. 750 km2 mieszka ponad 44 tys. osób. Mieszają się tu wpływy chrześcijańskie i islamskie. Iznik uznawany jest za jedno z nielicznych na świecie miast-muzeów na wolnym powietrzu.

Największą jego atrakcją są mury obronne z czasów rzymskich, jest tu też rzymski teatr.

W centrum miasta znajduje się świątynia Hagia Sophia. Ten dawny kościół z czasów bizantyjskich został zbudowany przez Justyniana I (VI wiek). W 787 r. odbył się w nim II sobór nicejski. Hagia Sophia to dowód na istnienie tu dawnych wspólnot chrześcijańskich – od 2011 r. funkcjonuje jako meczet Ayasofya.

W Izniku jest wiele zabytkowych meczetów. Najważniejszy i najbardziej znany to Zielony Meczet z XIV wieku. Jego nazwa wzięła się od charakterystycznych turkusowych kafli na minarecie. Dziś ten misternie zdobiony budynek jest uważany za symbol miasta.

W kontekście soboru nicejskiego na uwagę zasługuje Muzeum Archeologiczne. Posiada ono w swojej kolekcji m.in. oryginalne kafle iznickie, a w tym roku planowało przygotowanie specjalnej wystawy prezentującej rekonstrukcję sali obrad.

Jako prawdziwą perełkę miasta określa się podwodne pozostałości bazyliki zbudowanej na cześć św. Neofita. Przypuszcza się, że świątynia, najprawdopodobniej z IV wieku, została zniszczona podczas trzęsienia ziemi w VIII wieku. Dziś znajduje się ona 2 m pod powierzchnią jeziora Iznik, 20 m od linii brzegowej, a jej pozostałości odkryto dopiero w 2014 r.

Znakiem charakterystycznym miasta jest ceramika. Rozwijała się tutaj od XV wieku, kiedy to sułtan Mehmed I sprowadził perskich mistrzów i w ten sposób dał początek światowemu centrum produkcji płytek ceramicznych. Rozkwit tej sztuki przypadł na XVI i XVIII wiek. Kafle wykorzystywane były do zdobień pałaców i meczetów w całym imperium. Powstawały tu też ceramiczne dzbany czy misy. Najczęściej stosowane kolory to niebieski, turkus, zieleń i czerwień.