Żmije to pożyteczne zwierzęta, które pełnią ważną funkcję w przyrodzie. Głównym pożywieniem tych węży są gryzonie, takie jak myszy i norniki, co jest bardzo korzystne z punktu widzenia człowieka. Obecność tych gadów w naszym otoczeniu świadczy o tym, że nasz lokalny ekosystem jest w dość dobrej kondycji. Długość żmii może dochodzić do 85 cm. Znane są jej trzy barwne odmiany: szara, brązowa i czarna. U osobników o zabarwieniu jasnym wyraźnie widoczny jest, biegnący od szyi wzdłuż całego grzbietu, czarny, regularny zygzak, wyraźniejszy u samców. U okazów bardzo ciemnych lub czarnych jest on na ogół niewidoczny. Żmija zygzakowata ma szparowate, pionowo ustawione źrenice oczu, co odróżnia ją od innych gatunków węży występujących w Polsce. Warto przypomnieć, że jest u nas gatunkiem chronionym. Kryje się w wykrotach, wśród kamieni, pod zwalonymi pniami drzew, w norach gryzoni. Najchętniej zamieszkuje wilgotne polany leśne porośnięte mchem torfowym i borówką bagienną. Można ją spotkać na dobrze nasłonecznionych porębach leśnych, w pobliżu stojących wód i rowów. Żmije występują również na wszelkiego rodzaju terenach otwartych, m.in. łąkach, obrzeżach lasów, na polach uprawnych. W otoczeniu człowieka gad ten bywa spotykany w miejscach o wysokiej trawie oraz tam, gdzie może się łatwo ukryć, takich jak składowiska drewna czy sterty kamieni. Gdy natkniemy się na żmiję, należy przede wszystkim zachować spokój i się do niej nie zbliżać – wąż najpewniej sam się od nas oddali.

W przypadku gdy nastąpiło ukąszenie żmii, należy unieruchomić pokąsaną kończynę (żmija atakuje zwykle do wysokości kostek) oraz wezwać pomoc medyczną.

Ukąszenie w przypadku dorosłego, zdrowego człowieka powinno się obyć bez komplikacji. Większą czujność należy zachować w odniesieniu do ukąszonych dzieci, osób starszych, osób z chorobami serca czy będących pod wpływem alkoholu. Priorytetem postępowania w razie ukąszenia przez żmiję lub jego uzasadnionego podejrzenia są zapewnienie bezpieczeństwa poszkodowanemu i ratownikom oraz szybkie poinformowanie służb ratowniczych, ponieważ chorego należy jak najszybciej przetransportować do szpitala w celu rozpoczęcia odpowiedniego leczenia, a następnie opóźnienie wchłaniania toksyn. Wprawdzie w większości przypadków żmija natychmiast ucieka z miejsca zdarzenia, dlatego ponowne pokąsania zdarzają się wyjątkowo rzadko, zawsze jednak należy zachować ostrożność. W warunkach polowych możliwości udzielenia skutecznej pomocy osobie ukąszonej przez żmiję są ograniczone, stąd fakt ukąszenia wymaga szybkiego poinformowania służb ratowniczych ze względu na ryzyko wystąpienia uogólnionej reakcji potencjalnie prowadzącej do wstrząsu.

Ukąszoną kończynę należy natychmiast unieruchomić i ułożyć poniżej poziomu serca. Ranę należy w miarę możliwości zakryć jałowym opatrunkiem lub jakąkolwiek czystą tkaniną. Obecnie nie zaleca się zakładania opatrunków ani opasek uciskowych, ponieważ może to zwiększyć ryzyko martwicy kończyn. Opaskę uciskową można założyć powyżej miejsca ukąszenia tylko wtedy, gdy transport chorego do szpitala zajmuje powyżej 30 min, wymaga to jednak okresowej kontroli ukrwienia kończyny. Nie zaleca się również okładania miejsca ukąszenia lodem ani jego nacinania.

Ogólnoustrojowe objawy zatrucia, czyli sytuacja bezpośredniego zagrożenia życia, mogą wystąpić w ciągu 7-20 min po zdarzeniu.

Po ukąszeniu przez żmiję można zaobserwować następujące objawy:

• w miejscu ukąszenia: obrzęk, powiększone węzły chłonne, krwotok podskórny, tkliwość;

• ze strony układu sercowo-naczyniowego: spadek ciśnienia tętniczego, zmiany w EKG (najczęściej zmiany załamka T, zaburzenia rytmu serca);

• ze strony układu oddechowego: skurcz oskrzeli, obrzęk płuc, krwotok z płuc, obrzęk Quinckego;

• ze strony przewodu pokarmowego – wymioty, biegunka, ból brzucha;

• inne objawy – gorączka, zaburzenia świadomości.

Należy go podać jak najszybciej po ukąszeniu. W przypadku dzieci takie postępowanie należy podjąć nawet po wystąpieniu łagodnych objawów (duża ilość jadu w przeliczeniu na małą masę ciała), u dorosłych natomiast wskazaniami są: obrzęk obejmujący ponad połowę ukąszonej kończyny, narastający w ciągu 48 godzin lub gwałtownie (w ciągu 4 godzin), narastający obrzęk w miejscu ukąszenia, spadek ciśnienia tętniczego, zaburzenia rytmu serca, poważne zaburzenia krzepnięcia lub metaboliczne.

Ukąszenie żmii zygzakowatej może się przytrafić np. w czasie leśnych i górskich wędrówek. Choć jadowitość żmii budzi lęk, warto pamiętać, że przy szybkiej pierwszej pomocy i właściwym leczeniu w szpitalu ukąszenie rzadko prowadzi do tragedii.