Pytanie może się wydawać prowokacyjne. Przecież odpowiedź jest oczywista. Są częścią naszych rodzin. Kochamy ich, troszczymy się o nich, cieszymy się ich obecnością. A jednak gdy przyjrzymy się współczesnej kulturze, zauważymy pewien paradoks. Nigdy wcześniej w historii człowiek nie poświęcał tyle uwagi młodości, a jednocześnie tak rzadko pytał o doświadczenie ludzi starszych. Jeszcze kilkadziesiąt lat temu seniorzy byli naturalnymi autorytetami. Wiedzieli, jak uprawiać ziemię, budować dom, prowadzić gospodarstwo, wychowywać dzieci czy radzić sobie z przeciwnościami losu. Ich doświadczenie było potrzebne, bo stanowiło skarbnicę wiedzy, którą należało przekazać kolejnym pokoleniom. Dziś sytuacja wygląda inaczej. Większość informacji nosimy w kieszeni. Smartfon odpowie szybciej niż dziadek na pytanie o pogodę, historię Polski czy babcia o przepis na sernik. W kilka sekund możemy znaleźć instrukcję naprawy odkurzacza, poradnik dotyczący inwestowania pieniędzy albo wykład profesora z drugiego końca świata. Można odnieść wrażenie, że starsze pokolenie przestało być potrzebne. Skoro wszystko można znaleźć w internecie, po co słuchać ludzi, którzy nie zawsze nadążają za zmianami technologicznymi? To jednak tylko pozory. Żyjemy bowiem w czasach nadmiaru wiedzy i niedoboru mądrości.

Co? Jak? Po co?

Warto odróżnić trzy pojęcia: wiedzę, umiejętności i mądrość. Wiedza odpowiada na pytanie: „co?”. Umiejętność – na pytanie: „jak?”. Mądrość – na pytanie: „po co?”.

Ktoś może wiedzieć, jak zbudować dom. Ktoś może nawet doskonale umieć go zbudować. Ale dopiero człowiek mądry potrafi odpowiedzieć, co zrobić, aby ten dom mieścił szczęśliwą rodzinę. Ktoś może wiedzieć, jak zarabiać pieniądze. Ktoś może mieć wyjątkowe zdolności do prowadzenia firmy. Mądrość podpowiada jednak, ile czasu poświęcić pracy, a ile dzieciom, współmałżonkowi i przyjaciołom. Ktoś może wiedzieć, jak przedłużyć życie. Mądrość pomaga zrozumieć, po co żyć. Ktoś może wiedzieć, jak wygrać spór. Mądrość podpowiada, kiedy lepiej z niego zrezygnować, aby nie stracić człowieka. Ktoś może wiedzieć, jak zdobyć władzę. Mądrość przypomina, że znacznie trudniej jest dobrze z niej korzystać.

Tego rodzaju wiedzy nie da się zdobyć podczas kursu ani znaleźć w internetowej wyszukiwarce. Rodzi się ona z doświadczenia. Z sukcesów i porażek. Z błędów, za które przyszło zapłacić wysoką cenę. Z przeżytych kryzysów, pojednań, rozczarowań i nowych początków. Mądrość nie jest sumą przeczytanych książek. Jest owocem przeżytego życia.

Właśnie dlatego ludzie starsi są dla wspólnoty tak cenni. Nie dlatego, że wiedzą wszystko. Często sami przyznają, że nie rozumieją wielu współczesnych zjawisk. Nie dlatego, że lepiej radzą sobie z nowoczesną technologią. W tym młodzi zwykle przewyższają ich bez większego trudu. Ich siłą jest coś innego. Przeżyli więcej. Wiedzą, że po sukcesie nie warto zbyt wysoko zadzierać głowy, a po porażce nie należy tracić nadziei. Wiedzą, że nie każda kłótnia oznacza koniec relacji i że wiele problemów, które dziś wydają się ogromne, za kilka lat będzie jedynie odległym wspomnieniem. Wiedzą, że człowiek bardziej potrzebuje miłości niż racji.

Młodość ma wiele zalet. Jest pełna energii, odwagi i marzeń. Dzięki niej świat się rozwija. Ale młodość ma też swoją słabość. Łatwo uwierzyć, że wszystko zaczyna się od nas i że problemy, które przeżywamy, są czymś zupełnie wyjątkowym. Tymczasem starsze pokolenie przypomina, że większość ludzkich pytań pozostaje niezmienna od setek lat.

Jak znaleźć szczęście?

Jak stworzyć trwałe małżeństwo?

Jak wychować dzieci?

Jak przeżyć cierpienie?

Jak pogodzić się ze śmiercią bliskiej osoby?

Jak nie zmarnować życia?

Żaden algorytm nie odpowie na te pytania w sposób, który zastąpi mądrość człowieka, który sam musiał się z nimi zmierzyć.

Niezbędni

Święty Joachim jest patronem dziadków, choć wiemy o nim bardzo niewiele. Ewangelie nie zachowały ani jednego jego słowa. Nie znamy żadnego cudu, którego by dokonał. Nie wiemy nawet dokładnie, czym się zajmował.

Z perspektywy współczesnego świata można by powiedzieć, że nie pozostawił po sobie niczego szczególnego.

A jednak Kościół od 2 tys. lat otacza go czcią. Dlaczego?

Ponieważ tradycja przekazuje, że wraz ze św. Anną wychował Maryję. To właśnie w ich domu dojrzewała dziewczynka, która pewnego dnia miała odpowiedzieć Bogu: „Niech mi się stanie według słowa Twego”. Nie znamy słów Joachima, ale znamy owoc jego życia. Być może właśnie tutaj kryje się najpiękniejsza definicja życiowego sukcesu. Nie pozostawić po sobie wielkiego majątku, imponującej kariery czy głośnego nazwiska. Pozostawić ludzi, którzy potrafią odróżnić dobro od zła, kochać i wierzyć.

Wielu dziadków nigdy nie napisze książki, nie wystąpi w telewizji ani nie zdobędzie wysokiego stanowiska. Ale to oni nauczyli swoje wnuki pierwszego znaku krzyża. To oni zabrali je po raz pierwszy do kościoła. To oni pokazali, że można modlić się nie tylko słowami, ale także sposobem życia.

Papież Franciszek wielokrotnie przypominał, że naród, który nie szanuje swoich dziadków, nie ma przyszłości. Można by dodać: nie dlatego, że seniorzy są strażnikami tradycji, lecz dlatego, że są strażnikami pamięci. A pamięć jest niezbędna do budowania przyszłości. Człowiek cierpiący na amnezję nadal może chodzić, pracować i wykonywać codzienne czynności. Problem polega na tym, że nie wie już, kim jest. Podobnie dzieje się ze społeczeństwem, które przestaje słuchać swoich seniorów. Nadal może się rozwijać gospodarczo, budować nowoczesne miasta i tworzyć nowe technologie. Z czasem jednak zaczyna zapominać, skąd przyszło i jakie błędy popełniało wcześniej.

Dlatego tak bardzo potrzebujemy ludzi starszych. Są pamięcią rodziny. Są pamięcią parafii. Są pamięcią narodu. Przypominają nam, skąd przyszliśmy, jakie błędy popełnialiśmy i co naprawdę okazało się w życiu ważne. Wiedzę można znaleźć w książkach. Umiejętności można zdobyć na szkoleniach. Mądrości uczymy się od ludzi, którzy przeżyli życie uważnie. Może właśnie dlatego św. Joachim, patron dziadków, jest dziś potrzebny bardziej niż kiedykolwiek wcześniej.