W trosce o kształt życia sakramentalnego Kościoła oraz każdego chrześcijanina, które osiąga swój szczyt i pełnię w Eucharystii, w której z woli Chrystusa uobecnia się nieustannie na ołtarzach Jego ofiara krzyża, a także w celu odkrycia na nowo w tajemnicy Eucharystii nieprzebranych bogactw łaski, Jan Paweł II podpisał podczas Mszy św. Wieczerzy Pańskiej swoją nową - czternastą - encyklikę, tym razem o tajemnicy Eucharystii w życiu Kościoła. Ogłosił ją w Wielki Czwartek jako list do wszystkich wiernych: duchownych i świeckich, aby był on na progu nowego tysiąclecia przedmiotem lektury, rozważania, medytacji i refleksji nad tym Czcigodnym Sakramentem.
Encyklika ta swoją treścią włącza się w nurt nauczania Jana Pawła II, w którego centrum znajduje się osoba Jezusa Chrystusa - Odkupiciela człowieka. W swoich dokumentach, poczynając od pierwszej encykliki Redemptor hominis, Ojciec Święty często mówi o Eucharystii. W rok po ogłoszeniu wspomnianej encykliki poświęcił sakramentowi Miłości obszerny list apostolski Dominicae Cenae o tajemnicy i kulcie Eucharystii, zaadresowany do wszystkich biskupów. Każdego roku pisał o kapłaństwie i Eucharystii w listach wielkoczwartkowych do kapłanów. O Najświętszej Eucharystii mówił w homiliach wygłaszanych podczas Mszy św. w Wielki Czwartek i w uroczystość Bożego Ciała. Zachęcał do jego czci w przemówieniach podczas kongresów eucharystycznych, w których brał udział. Prawda o obecności Chrystusa pod postacią chleba i wina oraz wezwanie do czynnego uczestnictwa w ofierze Wieczernika znalazły swój wyraz w liście apostolskim Dies Domini o świętowaniu niedzieli, opublikowanym w 1998 r. Obecna encyklika Ecclesia de Eucharistia jest ukoronowaniem i swoistym kompendium nauczania Jana Pawła II o Eucharystii, zawiera bowiem wykład nauki Kościoła o Eucharystii - tajemnicy wiary i sakramencie jedności, o kapłaństwie służebnym oraz łaskach i darach, jakie otrzymują ci, którzy czynnie, świadomie i pobożnie uczestniczą w celebracji eucharystycznej. Dokument ten zrodził się z wielkiej troski Ojca Świętego - papieża Eucharystii - o ten skarb najcenniejszy, który Kościół otrzymał z rąk i z Serca swego Boskiego Założyciela.
Omawiany dokument papieski składa się ze wstępu, sześciu rozdziałów i zakończenia. Jest napisany pięknym i przejrzystym stylem oraz zawiera wielkie bogactwo treści.
We wstępie Jan Paweł II wyjaśnia, że encyklika stanowi kontynuację dziedzictwa roku jubileuszowego, przekazanego już w liście apostolskim Novo millennio ineunte oraz w jego maryjnym zwieńczeniu w liście Rosarium Virginis Mariae. Papież pisze, iż kontemplacja oblicza Chrystusa - wraz z Maryją - jest "programem", który przedstawiłem Kościołowi u początku trzeciego tysiąclecia, zachęcając go, by z entuzjazmem nowej ewangelizacji wypłynął na głębię na morzu dziejów (n. 6). Program ten - zdaniem Jana Pawła II - ma prowadzić do odnowienia gorliwości chrześcijańskiej, właśnie poprzez Eucharystię. Stąd celem encykliki jest na nowo rozbudzić eucharystyczne "zdumienie" Kościoła, który właśnie w sakramencie Eucharystii ma możliwość najpełniejszego doświadczenia obecności Chrystusa. Papież zaznacza również, iż pragnie poprzez tę encyklikę skorygować pewne niewłaściwe sposoby rozumienia Eucharystii, pojawiające się w niektórych miejscach świata (n. 10). Przypomina też fundamentalne postanowienie Soboru Watykańskiego II, że Ofiara Eucharystyczna jest "źródłem i zarazem szczytem całego życia chrześcijańskiego", gdyż w Najświętszej Eucharystii zawiera się całe dobro duchowe Kościoła, to znaczy sam Chrystus, nasza Pascha i Chleb żywy, który przez swoje Ciało daje życie ludziom (n. 1). Stąd zaznacza bardzo wyraźnie, że w Eucharystii Jezus Chrystus przekazał Kościołowi nieustanne uobecnianie tajemnicy paschalnej (n. 5).

Tajemnica wiary

To tytuł rozdziału pierwszego, stwierdzającego na samym początku, że Eucharystia jest tajemnicą, która przerasta nasze myśli i może być przyjęta tylko w wierze (n. 15). Jest to tajemnica uobecniania jedynej zbawczej Ofiary Krzyża i tajemnica obecności Ciała i Krwi Chrystusa, bowiem - jak pisze Papież - po przeistoczeniu chleb i wino stają się czcigodnym Ciałem i Krwią Pana Jezusa, które rzeczywiście mamy przed sobą pod sakramentalnymi postaciami chleba i wina (n. 15). Gdy Kościół sprawuje Eucharystię, pamiątkę śmierci i zmartwychwstania swojego Pana, to centralne wydarzenie staje się rzeczywiście obecne i dokonuje się dzieło naszego odkupienia. Ofiara ta ma do tego stopnia decydujące znaczenie dla zbawienia rodzaju ludzkiego, że Jezus złożył ją i wrócił do Ojca dopiero wtedy, gdy zostawił nam środek umożliwiający uczestnictwo w niej, tak jakbyśmy byli w niej obecni. W ten sposób każdy wierny może w niej uczestniczyć i korzystać z jej niewyczerpanych owoców (n. 11). Eucharystia to również - stwierdza Jan Paweł II - tajemnica Komunii, czyli wspólnoty z Bogiem i ludźmi, która powstaje poprzez przyjmowanie Ciała Chrystusa: to prawdziwa uczta, na której Chrystus ofiaruje siebie jako pokarm (n. 16). Stąd zbawcza skuteczność ofiary urzeczywistnia się w pełni, kiedy w Komunii przyjmujemy Ciało i Krew Pana. Wobec tej tajemnicy miłości rozum ludzki doświadcza całej swojej ograniczoności.

cdn.