Analityczne okropieństwo

Boska komedia Dantego Alighieri z 1321 r. to poetycka wizja wędrówki autora przez trzy królestwa zaświatów: Piekło, czyściec i Raj. „Dante Alighieri, roztaczając wizję pośmiertnego życia, zamierzał wstrząsnąć sumieniami grzeszników i wpłynąć na podniesienie upadającej moralności społeczeństwa” - napisał we wstępie do katalogu wystawy Jakub Lep, konsultant artystyczny.
W drodze przez piekło i czyściec poecie towarzyszy Wirgiliusz, patron wszystkich poetów. Cykl 34 grafik Piekła rozpoczyna ilustracja do pieśni 1 - „Początek wielkiej podróży”. Mała postać Dantego stoi na pustkowiu, wpatrując się w oazę. Przechodząc od obrazu do obrazu, mijamy przejmujące „Przedpiekle”, wstrząsający „Las samobójców”, rozciągnięte usta „Bluźniercy”, pozbawionych ust „Kłamców” czy „Logicznego diabła”. Podróż ta doprowadza nas do krwawego obrazu „Pojawienie się Doisa, króla piekieł”, którego mija Dante w drodze ku czyśćcowi. „Ponieważ pada pytanie, dlaczego piekło charakteryzują u mnie jasne barwy, odpowiadam, że romantyzm popełnił haniebny błąd, usiłując przekonać odbiorców, iż piekło jest czarne jak kopalnie Gustave’a Dore, gdzie nie można nic dojrzeć. Wszystko to jest fałszywe. Piekło Dantego oświetla słońce i Morze Śródziemne; dlatego właśnie okropieństwo moich ilustracji jest analityczne” - powiedział S. Dali, otwierając 19 maja 1960 r. wystawę swoich ilustracji do Boskiej komedii w Muzeum Galliera w Paryżu.

Droga oczyszczenia

Dzieło Dantego jest fascynującym przedstawieniem dążenia człowieka ku Bogu, ukazującym drogę ku zbawieniu, podnoszenie się z upadku i grzechu przez poznanie swoich win i pokutę. Bardzo dokładnie tę oczyszczającą drogę widać w ilustracjach Czyśćca Dalego. Prowadzi on nas od „Upadłego anioła” (przedstawionego z pustymi szufladami jako symbolami wnętrza) do „Oczyszczenia Dantego” (przedstawionego też jako postać anioła) poprzez opieszałych, zwlekających, pokutujących, gniewnych, skąpych i rozrzutnych.
Interesującym suplementem wystawy jest tzw. dekompozycja, czyli egzemplarz jednej grafiki (kończącej właśnie cykl Czyściec) rozłożony na poszczególne warstwy koloru. W ten sposób, śledząc te dodatkowe 30 grafik, możemy przyjrzeć się sposobowi, w jaki powstawały ilustracje do Boskiej komedii. „Każdy kolor oznaczał osobny proces druku, a zatem osobną drewnianą matrycę. Dali we współpracy z Raymondem Jacquetem i Jeanem Taricco stworzył do wykonania nakładu ponad 3 500 matryc. Do wydrukowania jednego drzeworytu potrzeba było od 30 do 40 osobnych matryc. Dopiero po obejrzeniu dekompozycji można zdać sobie sprawę z nakładu pracy, jaki włożono w stworzenie tego cyklu. Okres prawie czteroletniej pracy nad wydaniem Boskiej komedii świadczy o tym, że wykorzystano wszelkie artystyczne możliwości, na jakie pozwala technika drzeworytu, aby oddać całą siłę twórczą wyobrażeń artysty” - czytamy we wstępie do katalogu wystawy.

Historia zbawienia

Po raju oprowadza Dantego jego wyidealizowana miłość z lat młodzieńczych - Beatrycze. Zestawienia tych dwóch postaci - Dantego i Beatrycze dokonuje Dali w ilustracjach do pieśni 7 i 8. Pierwsza z nich przedstawia „Wątpliwości Dantego”, gdyż poetę nachodzą wątpliwości dotyczące rzeczy ostatecznych i oczekuje on wyjaśnień ze strony ukochanej przewodniczki. „Beatrycze w swej największej piękności” natomiast - ukazana jako wcielenie teologii - prowadzi Dantego ku Bogu.
W drodze przez raj śledzimy historię zbawienia, jest „Wizja stworzenia świata”, „Objawienie Chrystusa”, „Zwycięstwo Chrystusa i Dziewicy” „Archanioł Gabriel” czy „Radość zbawionych”. Ostatnia pieśń mówi o tym, że na prośbę św. Bernarda Matka Boża wyprasza łaskę, aby Dante mógł kontemplować Boga. I właśnie postacią modlącego się św. Bernarda kończy S. Dali cykl swoich 100 ilustracji.
Wystawę grafik dopełnia egzemplarz Boskiej komedii, ekskluzywnie wydany w 1960 r.; edycja Les Heures Claires; nakład 150 egzemplarzy wykonanych na papierze BFK Rives. Ekspozycja przygotowana została wspólnie z zajmującą się organizacją wystaw oraz sprzedażą dzieł sztuki firmą Lep Art Consulting, z której kolekcji pochodzą prezentowane prace.