Pytanie o oblicze Kościoła w Polsce jest stale aktualne, a okazją do jego postawienia jest czterdziesta rocznica zakończenia Soboru Watykańskiego II (upłynęła 8 grudnia 2005 r.). W nawiązaniu do tej rocznicy 22 marca br. odbyła się konferencja zorganizowana przez Katedrę Teologii Pastoralnej i Liturgiki Wydziału Teologicznego Uniwersytetu Szczecińskiego nt. Jaki jesteś Kościele w Polsce 40 lat po zakończeniu Soboru Watykańskiego II? Recepcja nauczania soborowego w życiu i działaniu Kościoła w Polsce.
Konferencja odbyła się w auli Arcybiskupiego Wyższego Seminarium Duchownego w Szczecinie przy ul. Papieża Pawła VI nr 2, gdzie spotkali się studenci, osoby duchowne i świeckie z naszego miasta oraz, co należy podkreślić, również z terenu archidiecezji szczecińsko-kamieńskiej. Po przywitaniu gości i słowie wstępnym dziekana Wydziału Teologicznego US, ks. prof. dr. hab. Zdzisława Kroplewskiego, usłyszeliśmy wykład nt. Parafia posoborowa a polska rzeczywistość, który wygłosił biskup kielecki Kazimierz Ryczan, profesor socjologii religii z Instytutu Teologii Pastoralnej Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego. Prelegent z dużym znawstwem i właściwą sobie swobodą przedstawił kontekst historyczno-społeczny współczesnej parafii oraz wyzwania związane z jej funkcjonowaniem w obecnych warunkach społeczeństwa pluralistycznego. Zwrócił uwagę na specyfikę uwarunkowań polskich, w których w ostatnich dziesięcioleciach przetrwał prawno-ekonomiczno-socjalny charakter parafii. „Wierni traktowani byli jako Kościół słuchający, przedmiot duszpasterskich zabiegów proboszcza - mówił prelegent. -Nie widać tu wspólnotowej odpowiedzialności, gdyż została ona zagubiona na rzecz struktur administracyjnych. W tym modelu wierni pozbawieni są elementu odpowiedzialnej aktywności. W związku z tym w mentalności ludzi utrwala się przeświadczenie, że w Kościele odpowiedzialni za wszystko są hierarchowie, a sami wierni coraz częściej czują się zwolnieni z obowiązku odpowiedzialności za rozwój Kościoła. Z tego powodu Kościół utożsamiano tylko z hierarchią”. Choć Sobór wraz z nauczaniem o Kościele wyraźnie odszedł od koncepcji jurydycznej parafii do koncepcji teologicznej, akcentuje jej wymiar wspólnotowy, dowartościowuje rolę laikatu, to jednak realizacja wspomnianych zasad w praktyce jest daleka od ideału. Jednym z powodów takiego stanu rzeczy, według bp. K. Ryczana, jest powolna przemiana umysłów duszpasterzy. Drugim - mechanizmy funkcjonujące w społeczeństwie pluralistycznym, zwłaszcza proces sekularyzacji. „Sekularyzacja jest źródłem zagrożeń dla życia indywidualnego i społecznego. Doprowadza do kryzysu rodziny i narodu. Przynosi totalitaryzm i indywidualizm. Hołduje ekonomizmowi w życiu społecznym”. Efekt jest taki, że „posoborowa parafia pracuje tym samym rytmem, co przed latami sześćdziesiątymi”. Zdaniem prelegenta, istnieje wiele pozytywnych znaków świadczących o zdobyczach polskiego duszpasterstwa opartego na parafii. Badania religijności wskazują na wzrost odsetka osób o pogłębionej religijności, duża część społeczeństwa czuje się związana z własną parafią. Jednocześnie utrzymuje się tendencja traktowania parafii jako instytucji, tylko niewiele osób jest zainteresowanych wpływaniem na decyzje podejmowane w parafii, niski jest wskaźnik uczestnictwa wiernych w parafialnych wspólnotach religijnych - 7,8%. Można mówić o bierności społeczeństwa oraz utrzymywaniu się instytucjonalno-klerykalistycznego modelu parafii. Zmiany oblicza polskiej parafii należy przeprowadzić w wielu kierunkach. Niezbędne jest przekształcanie stylu duszpasterstwa z administracyjnego na wspólnotowy; należy dowartościować wspólnoty i małe grupy; dowartościowania wymaga dzieło katechizacji dzieci i dorosłych; wszelkie działania trzeba oprzeć na autentycznej wspólnocie kapłanów pracujących w parafii i dekanacie.
Drugi wykład pt. Polski (po) soborowy rachunek sumienia zaprezentował Zbigniew Nosowski, redaktor naczelny miesięcznika Więź, konsultor Papieskiej Rady ds. Świeckich. Przedłożenie miało rzeczywiście charakter rachunku sumienia. W długim wystąpieniu, w nawiązaniu do poszczególnych dokumentów Soboru Watykańskiego II, słuchacze usłyszeli wiele pytań dotyczących realizacji wskazań soborowych na płaszczyźnie życia wspólnot kościelnych, liturgii, życia kapłanów i biskupów, formacji kapłańskiej, roli laikatu w duszpasterstwie, ekumenizmu, środków społecznego przekazu, wychowania, dzieł misyjnych. Padło więcej pytań niż odpowiedzi, często były to pytania retoryczne domagające się zadumy i refleksji. Miało się wrażenie, że red. Z. Nosowski przygotowuje słuchaczy do wielkopostnej spowiedzi generalnej ze zrozumienia i praktycznej realizacji wskazań Soboru.
Po wykładach odbyła się dyskusja panelowa z udziałem prelegentów, Dziekana Wydziału, prowadzącego konferencję ks. Kazimierza Półtoraka oraz poproszonych do stołu obrad - ks. prał. dr. Zbigniewa Wyki, kapłana z 25-letnim stażem, długoletniego proboszcza, oraz Romana Szałachowskiego, ojca rodziny, członka grupy ewangelizacyjnej, organizatora formacji rodzinno-małżeńskiej. Do wymiany spostrzeżeń przyłączały się również niektóre osoby spośród słuchaczy. Dominowało kilka tematów, z których najwięcej dynamiki przejawiały zagadnienia specyfiki pracy parafialnej kapłana; określenia optymalnego typu duszpasterza-proboszcza; współpracy duchownych i świeckich; katechizacji szkolnej z kapłanami czy bez itp. Dyskusja trwała ponad 1,5 godziny i warte podkreślenia jest to, że przysłuchiwało się jej duże, ok. 170-osobowe grono słuchaczy, duchownych i świeckich, miało się wrażenie - zadających sobie pytanie: Jak wybierać ścieżki Soboru? I takie było założenie konferencji...
Wychodzący z auli seminaryjnej mogli zaopatrzyć się w pozycję książkową przygotowaną na tę okazję przez 9 pracowników wydziałów teologicznych z całej Polski pt. Recepcja wskazań Soboru w życiu i działaniu Kościoła w Polsce. Niektóre wyzwania 40 lat po Soborze Watykańskim II (1965-2005). Praca pod redakcją ks. Kazimierza Półtoraka, adiunkta WTUS, jest do kupienia w różnych punktach Szczecina, ma 214 stron, duży druk i przystępną cenę (13 zł). Już trwają prace nad drugą częścią książki, która będzie zawierała również materiały z odbytej konferencji.